Foto EU2016 NL / Flickr

Zittenblijven laat onze jongeren niet schitteren

auteur: 

Jos D’Haese

auteur: 

Eefje Goossen

Bijna de helft van de scholieren in de hoogste vier jaren van het Antwerps secundair onderwijs is meerderjarig. Enorm veel leerlingen doen minstens één jaar over in het secundair, maakte spijbelambtenaar Najib Chakouh vorige week bekend. Waarom dubbelen leerlingen? En is zittenblijven een oplossing of een probleem voor schoolmoeheid en demotivatie?

Thomas was een slimme gast. Hij was gepassioneerd door film en literatuur en sprak bijna even goed Engels als zijn leerkracht. Maar de lessen op school interesseerden hem niet. Hij leefde een beetje in zijn eigen tienerwereld. Zijn ouders lieten hem nogal los, Thomas raakte gedemotiveerd en stapelde de tekorten op. Het verdict op het einde van het derde jaar: zittenblijven.

Thomas is geen uniek geval. Leerlingen zoals Thomas zijn er steeds meer. 46 procent van de Antwerpse leerlingen in de tweede en derde graad is meerderjarig, berichtte spijbelambtenaar Najib Chakouh vorige week. Een fenomeen dat nauw verband houdt met spijbelen en schooluitval. En met het ontluisterende cijfer dat één op de vier Antwerpse jongeren de middelbare school zonder diploma verlaat.

Uiteenlopende redenen

“Ik moest stage lopen bij een racist”, zegt Younes, “en we hebben ruzie gekregen. Hij schreef een slecht stageverslag en dat heeft er mee voor gezorgd dat ik moest blijven zitten”. Jarne was wel slim genoeg, maar niet geïnteresseerd. Roken en uitgaan, daar was hij mee bezig. De school slaagde er niet in hem terug op te pikken. Emmelien was aan het begin van het schooljaar een leuke, speelse meid. Ze werd echter steeds neerslachtiger, kreeg kringen onder haar ogen, was meer en meer afwezig. “Slechte vrienden hé, mevrouw,” zei ze al lachend. Dat had ze haar ouders horen zeggen. Ook zij slaagde niet op het einde van het schooljaar.

Demotivatie, desinteresse, slechte ervaringen of een moeilijke thuissituatie. De redenen waarom jongeren een jaar moeten dubbelen zijn uiteenlopend. Maar wat meer is: zittenblijven blijkt vaak helemaal geen oplossing. Vaak heeft het zelfs meer negatieve effecten dan positieve. “Eerlijk? Ik was een beetje kwaad toen ze me zeiden dat ik moest dubbelen”, zegt Younes. “Er waren er nog in mijn klas die slechte punten hadden, maar die mochten wel door. Waarom ik dan niet?” Opnieuw moeten starten in een nieuwe groep, dezelfde leerstof herkauwen en bovenal het gevoel van mislukking. Niet iedereen geeft er gemakkelijk een positieve draai aan. Al kan zittenblijven voor sommige leerlingen wel degelijk een nieuwe start betekenen.

De thermometer

In vergelijking met andere onderwijssystemen doen in België abnormaal veel leerlingen een jaartje over. 27 procent van de Vlaamse vijftienjarigen heeft al een jaar studieachterstand. Dat cijfer bedraagt in de EU maar vijftien procent. In Wallonië gaat het om bijna de helft van de leerlingen, en in grootsteden als Antwerpen, Gent, Brussel of Charleroi loopt dat nog hoger op.

Die hoge cijfers hebben met een cultuur te maken waarin zittenblijven snel als oplossing naar voor wordt geschoven. Maar het hoge aantal leerlingen die een jaar overdoen, is geen probleem dat op zichzelf staat. Het is de uiting van het feit dat enorm veel leerlingen schoolachterstand oplopen en dat niet ingehaald krijgen. Een thermometer als het ware, voor wat er misloopt in het onderwijs.

Voor leerlingen als Thomas, Younes, Jarne, Emmelien is geen enkele optie die nu bestaat in het officieel of het katholiek onderwijs, de goede. Overgaan naar het volgende jaar met zeven tekorten, gaat natuurlijk niet. Een A-attest is dus niet mogelijk. Een andere richting, een zogenaamd B-attest, riskeert hun interesse nog verder te doen zakken. En blijven zitten, of een C-attest, is helemaal ridicuul. Een extra jaar aan hun onderwijscarrière breien zal hun schoolmoeheid niet oplossen.

De koorts

Zittenblijven moet aangepakt worden, maar enkel de thermometer viseren zal weinig zoden aan de dijk brengen. Het is de koorts waar iets aan moet gebeuren. “Naast dat slechte stageverslag waren mijn punten waarschijnlijk ook wel een reden om mij te buizen”, vertelt Younes. “Maar ja, toen ik vroeg om bijles, zeiden ze dat ik het maar op de computer moest opzoeken. Nu ik mijn jaar opnieuw doe, heb ik geëist dat ik een uur per week extra hulp zou krijgen. Dat helpt, het gaat nu beter.”

Kleine klassen en een goede sociale mix op school zijn onontbeerlijk om meer leerlingen vooruit te helpen. Op die manier wordt het mogelijk leerlingen individueel te begeleiden als dat nodig is. Remediëren als iemand een achterstand opbouwt, maar ook de leerlingen uitdagen voor wie het allemaal wat te eenvoudig is. Een extra leerkracht per klas, zoals in het Finse onderwijs gebruikelijk is, maakt het mogelijk die begeleiding op maat te verzorgen. “Mochten ze mij vorig jaar al geholpen hebben, dan was ik zeker overgegaan. Het is niet dat ik wil blijven zitten, hé”, zegt Younes. “Er worden te veel C-attesten uitgedeeld nu. Als je jongeren echt helpt, kunnen ze er wel door geraken.” Die houding dat elke leerling mee moet zijn, ontbreekt nu nog te vaak in ons onderwijs. Leerkrachten doen hun uiterste best, maar het ontbreekt vaak aan tijd, middelen of ondersteuning.

En wie door het jaar toch niet bijgebeend raakt, heeft recht op een positieve tweede kans. Dat kan in de vorm van een herexamen, mits ondersteuning door de school. Of ja, door een jaar opnieuw te doen, als de leerling, de leerkrachten en ouders inschatten dat dat de beste keuze is.

Middelen

Extra begeleiding vraagt om extra middelen. Niet verwonderlijk, voor wie de financiering van het onderwijs bekijkt. Al jaren is er sprake van een tekort aan middelen. Een tekort dat minister Crevits nu wil opvangen door bepaalde leerkrachten een extra uur te laten lesgeven, in plaats van op tafel te kloppen voor een herfinanciering. “Als we een meer kwaliteitsvol onderwijs willen, aangepast aan de noden van deze tijd, moeten we ook bereid zijn daar in te investeren”, verwoordt een leerkracht het. “Alle hervormingen zijn echt nutteloos als we niet zorgen voor middelen”.

En er staat veel meer op het spel dan cijfers over zittenblijven. Elk jaar gaat er ongelooflijk veel talent verloren op onze schoolbanken. In plaats van jongeren af te schrijven met een B- of C-attest, moeten we zoeken naar hoe we elke leerling kunnen laten schitteren.

Commentaar toevoegen

You must have Javascript enabled to use this form.

Reacties

Blijven zitten of niet blijven zitten; ik weet dat niet goed, hoor, het onderwijs zoals dat hier in België en/of Vlaanderen gerealiseerd wordt vind ik sedert jaaaren onrechtvaardig: de ene leerling mag 'erdoor' met mogelijk meerdere tekorten, de andere moet op basis van één tekort (toch) blijven zitten!