Minister van Financiën Van Overtveldt. (Foto n-va.be)

Waar zijn al die bezuinigde miljarden naartoe?

De regering bezuinigde alleen al in 2015 en 2016 niet minder dan 9 miljard euro. Maar het begrotingstekort daalde maar zo’n 100 miljoen euro, of 0,03%. Waar zijn de miljarden die wij inleverden naartoe?

Wat leren we als we even de begroting van de federale regering bekijken? De huidige meerderheid ging eind 2014 aan de slag en plande voor 2015 een begrotingsinspanning van 3,4 miljard euro. Zoveel moest er bespaard worden. In de loop van 2015 kwam daar na een begrotingscontrole nog eens 1,02 miljard bij. Ook in 2016 moest bespaard worden: 2,65 miljard, waar na controle 2,094 miljard bij kwam. Op twee jaar tijd loopt het bedrag van de besparingen dus op tot meer dan 9 miljard euro. Die inleveringen komen bij de bevolking keihard aan.

En dan laten we nog 1,8 miljard specifieke maatregelen uit 2016 in het kader van de taxshift buiten beschouwing (zoals de verhoging van btw en accijnzen). Ook de niet-budgettaire inleveringen tellen we dan nog niet mee, zoals de indexsprong die de werkende bevolking jaar na jaar miljarden kost.

Maar goed, 9 miljard bespaard dus in 2015- 2016. Is het begrotingstekort na die twee jaar ook met 9 miljard euro verminderd? Euh … neen. Dat blijkt duidelijk uit de gepubliceerde cijfers. In 2014, bedroeg het te financieren saldo voor de federale regering -2,6%1 van het bbp (bruto binnenlands product). En in 2016, bedraagt het saldo … -2,6 %2. Dat lijkt verdacht veel op een nuloperatie.

Minister Jan Jambon (N-VA) geeft toe dat “de vermindering van het saldo met 0,03% te weinig is”.3 Die 0,03% staat voor ongeveer 100 miljoen euro. Kortom: de regering heeft de bevolking bestolen voor 9 miljard om het begrotingstekort met 100 miljoen te verminderen. Waar is dat geld dan naartoe? Dat is de vraag.

Rechts pakt helemaal geen begrotingstekort aan

Eind 2014 zou het nochtans allemaal anders worden. De N-VA zou nu eens gaan aantonen wat goed bestuur in de praktijk inhield. Dankzij hun goed bestuur zouden er geen tekorten meer zijn op de begroting. In het N-VA-verkiezingsprogramma luidt het zo: “Geef niet meer uit dan er binnenkomt. Zorg dus voor een begrotingsevenwicht, zo bouwen we geen schulden op die de komende generaties moeten aflossen en hoeven we geen onnodige rente te betalen.”4

Eind 2014 ging de regering aan de slag. Ze legde een ambitieus budgetair traject vast: het structureel saldo van de entiteiten I en II (het deficit dat de Europese Commissie interesseert) bedroeg op dat ogenblik -2,0%. Geleidelijk aan zou dat afnemen naar -1,3% (2015), -0,6% (2016), -0,1% (2017) en 0,0% (2018)5. Dat was het plan. Twee jaar later blijkt de realiteit pijnlijk anders. Het saldo bedraagt -2,39% in 2016 en de Europese Commissie schat in dat dat voor 2017 -2,0% wordt.

Hoe is het mogelijk dat deze rechtse partijen, die er toch altijd op hameren dat zij het begrotingstekort aanpakken, het zo ver hebben laten komen? De verklaring is simpel: rechts pakt helemaal geen begrotingstekort aan. Toen in de jaren 1980 in de Verenigde Staten Ronald Reagan aan de macht was – nochtans een volbloed neoliberaal – steeg het Amerikaanse begrotingstekort gigantisch. De Amerikaanse overheidsschuld explodeerde. Rechtse regeringen zorgen wél voor besparingen, maar niet voor een streng begrotingsbeleid.

Waar is ons geld naartoe?

Waar zijn onze 9 miljard die 100 miljoen werden naartoe? Uiteraard waren er de uitgaven voor de strijd tegen terrorisme, en mogelijk speelde zelfs de brexit mee – dat zijn de excuses die de regering aanhaalt – maar dat kan allemaal hooguit één miljard euro extra hebben gekost. Is het de economische conjunctuur misschien? Neen, ook dat niet. Integendeel, onder invloed van de internationale context, is het bbp tussen 2014 en 2016 gestegen (weliswaar minder dan het gemiddelde van de eurozone) van 1,1% naar 1,2% tot 1,4%.

De ware oorzaken moeten dus elders worden gezocht. Op twee terreinen.

Maatregelen die niet werken

Vooreerst zijn er een aantal maatregelen die niet werken. Misschien zelfs omdat het de bedoeling was dat ze niet werken ... Zo is er de speculatietaks die bepaalde meerwaarden op aandelen viseerde. Die belasting had zo’n beperkte actieradius dat het schamele rendement dat werd voorzien (34 miljoen euro) niet eens werd gehaald en dat de uiteindelijke budgettaire impact zelfs negatief was, omdat andere belastingen er een lager rendement door haalden. De CD&V had gehoopt met die symbolische belasting te kunnen aantonen dat de regering wel degelijk ook het kapitaal belastte. Met die honing wilden de christendemocraten de bittere besparingspillen vlotter te laten doorslikken.

Er was ook nog zoiets als de fiscale transparantietaks, voorgedragen door minister van Financiën Van Overtveldt (N-VA). Van Overtveldt schoof die taks naar voren als het middel bij uitstek om fiscale constructies in belastingparadijzen aan banden te leggen. Het rendement van die belasting werd hoog ingeschat: 460 miljoen euro. Maar niemand gelooft dat dat cijfer ooit wordt gehaald: noch de Nationale Bank, noch de Europese Commissie, zelfs niet Eric Van Rompuy (CD&V), voorzitter van de Commissie Financiën van de Kamer en vooraanstaand lid van de meerderheid. Waar zit dan het probleem? Wel, de regering organiseerde de belasting zo dat het reële rendement gewoon onberekenbaar is. De fiscale transparantietaks is compleet ontransparant.

Dan is er is ook nog de diamanttaks. Die belasting werd ingevoerd op maat van de diamantairs en op basis van hun eigen wensen. De diamantsector is zo aangetast door fraudemechanismen dat hij 60% vertegenwoordigt van alle Belgische SwissLeaks-gevallen. Met deze diamanttaks betalen diamantairs een forfaitaire belasting, maar mogen de fiscale controleurs hun neus niet langer in de diamantkluizen te steken.

Kortom, zonder verder in te gaan op talloze andere voorbeelden van die aard: het is niet moeilijk om vast te stellen dat minister Johan Van Overtveldt regelmatig geconfronteerd wordt met fiscale ontvangsten die ver benden de verwachtingen blijven. Gelukkig voor zichzelf schrijft deze ex-hoofdredacteur van Trends geen artikels meer waarin hij ongenadig afrekent met het amateurisme van regeringen.

Taxshift

Naast die gewilde of ongewilde fouten, is er nog een andere, meer fundamentele zaak, die verklaart waarom die 9 miljard euro verdampten: de invoering van de taxshift. Aanvankelijk – en de naam doet het ook zo vermoeden – zou het gaan om een eenvoudige en neutrale fiscale verschuiving: je vermindert de belastingen met een bedrag X en je verhoogt ze elders met hetzelfde bedrag X. Maar de regering bracht vreemde eenden in de bijt: loonsubsidies onder de vorm van verminderde sociale bijdragen en vrijstellingen van de bedrijfsvoorheffing.

Het bedrag van de cadeaus aan het kapitaal bedragen – alleen al in het kader van de taxshift – 4,07 miljard euro.6 Deze som vormt een groot deel van het niet-gefinancierde deel van de taxshift, dat volgens het Planbureau oploopt tot 6,6 miljard euro.7

Die cadeautjespolitiek inspireert zich op de stelling van de Trickle Down Economics, de theorie van het ‘doordruppeleffect’ die stelt dat het verder verrijken van wie al rijk is, zal ‘doordruppelen’ naar de rest van de economie en dus uiteindelijk de hele bevolking ten goede zal komen. Uitgerekend die theorie inspireerde Ronald Reagan en leidde in de VS zowel tot budgettaire ontsporingen als tot een verdieping van de kloof tussen rijk en arm. Het is namelijk zo dat de rijken niets laten doordruppelen. Noch in de VS, noch in België, noch waar dan ook. Bij ons heeft dat ervoor gezorgd dat de kapitaalmassa die kan genieten van allerhande voordelen de voorbije tien jaar verdubbeld is tot 240 miljard euro.

Samengevat: de software – of het besturingssysteem – van deze regering werkt niet. Noch op sociaal vlak, noch op economisch en budgettair vlak. Maar er is een alternatief. Activeer die enorme massa aan rijkdom door de loongrenzen te doorbreken en maatregelen door te voeren zoals de miljonairstaks. De opbrengst van die belasting moet worden geïnvesteerd in sociale zaken, onderwijs en openbare diensten. Op die manier kunnen de gezinsinkomens en de consumptie groeien.

De Belgische schuld en de Europese willekeur

Alle traditionele Belgische partijen hebben het Europese Bezuinigingsplan goedgekeurd (Verdrag inzake Stabiliteit, Coördinatie en Bestuur in de Economische en Monetaire Unie, VSCB). Het verdrag geeft de Europese Commissie een politionele bevoegdheid over de begrotingen van de lidstaten. Op het vlak van de overheidsschuld legt dit verdrag een aantal regels vast die als Russische poppetjes in mekaar zitten.

Hoe verhoudt de Belgische overheidsschuld zich tegenover die regels? Ondanks de regeringsbeloftes over de afbouw van de overheidsschuld is die gestegen van 106,7% van het bbp in 2014 naar 107% in 2016. Volgens de Europese Commissie zal de schuld verder stijgen naar 107,1% in 2017. Laten we die cijfers eens toetsen aan de Europese regels.

1. De 60%-regel: de totale schuld mag niet hoger zijn dan 60% van het bbp. Met zijn 107% is die doelstelling in België veraf.

2. De 1/20-regel: Als een land de 60%-regel niet haalt, voorziet het verdrag dat het zijn schuld jaarlijks moet verminderen met 1/20ste van het verschil tussen zijn schuldgraad en de 60%. Voor België betekent dat dus: 107% - 60% / 20 = 2,35%. Tussen 2016 en 2017 moest de Belgische schuld dus dalen van 107% naar 104,65%. Onmogelijk. De regering voorziet overigens een schuld van 106,5% voor 2017. De Europese Commissie ziet de zaken minder optimistisch en gokt op 107,1%.

3. Als regels 1 en 2 met de voeten worden getreden, voorziet de Commissie een derde regel waarbij men niet elk jaar apart in rekening neemt, maar een periode van meerdere jaren, een ‘transitieperiode’. In dit geval de periode 2014-2016. Maar die methode toont nog schrijnender aan dat België geen enkele respect heeft voor de Europese eisen. Volgens deze regel zou België zijn schuld met 2,9% moeten verlagen in 2017. Maar dat is ‘noch mogelijk noch wenselijk,’ zeggen de vertegenwoordigers van de Commissie die in de Kamer hun analyse van de Belgische begroting kwamen toelichten.

4. Op basis van de bestaande overeenkomsten en cijfers zou België dus een onvoldoende moeten krijgen van de Europese Commissie en geconfronteerd moeten worden met de ‘procedure voor excessieve tekorten’. Die procedure impliceert een strenge controle van de economische politiek gevolgd door effectieve sancties. Maar de Commissie laat de zaken op hun beloop. De Commissie vist België op omdat ze vaststelt dat er ‘ongunstige economische voorwaarden’ in het spel zijn en de Belgische regering een ‘agenda voor structurele hervormingen’ heeft opgesteld die ze veelbelovend noemt.

Kortom: hier is sprake van totale willekeur. België wordt niet op de vingers getikt omdat het de liberale dogma’s van de Europese Commissie braafjes toepast. Tezelfdertijd echter weigert de Commissie een schuldverlichting aan Griekenland omdat het land – dankzij een overschot op de doelstellingen – het waagde een kleine verhoging toe te staan voor de allerlaagste pensioenen ...

1 Budget 2016, Algemene Toelichting, p. 9.
2 Budget 2017, Algemene Toelichting, p. 8.
3 www.levif.be, 14 december 2016.
4 Verandering Voor Vooruitgang, Verkiezingsprogramma N-VA, 2014, p. 30.
5 Budget 2015, Algemene Toelichting, p. 54.
6 Federaal Planbureau, Macro-economische en budgettaire effecten van de tax shift maatregelen van de federale regering, november 2015, Tabel 12, som van A1 en B2, p. 14-16.
7 Federaal Planbureau, Macro-economische en budgettaire effecten van de tax shift maatregelen van de federale regering, november 2015, Tabel 12, saldo van de tabel, p. 16.

Labels

Commentaar toevoegen

Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.

Reacties

Griekenland heeft al een haircut van meer dan 100 miljard gehad en ook nog drie schuldherschikkingen. Met al die maatregelen, die voor géén van de andere zuidelijke landen is toegepast, is Griekenland nog altijd veel dieper in de problemen als elk ander Europees land. Van de hervormingen die door henzelf zijn toegezegd, is bitter weinig terecht gekomen. Griekenland zit op het strafbankje omdat het hulp nodig heeft, en dit is omdat crediteuren geen vertrouwen hebben in de Griekse toezeggingen. Dat is niet zo gek, want telkens weer houden de Grieken zich niet aan de door henzelf toegezegde afspraken. Je kunt niet een nieuwe regering kiezen en dan de verplichtingen van de vorige regeringen naast je neerleggen. Geen enkel ander land kan dit doen. Hoe kan het nu dat de Griekse problemen in orde van grootte zo veel zorgwekkender zijn dan de problemen van welk ander land in Europa? Slovenië stond er een paar jaar geleden ook bijzonder slecht voor. Zij hebben niet stilgezeten en hun eigen problemen voortvarend aangepakt, in plaats van voortdurend alle andere landen, instellingen en banken de schuld te geven. Het probleem met Griekenland is dat Europa niet nu wéér nieuwe concessies kan doen aan Griekenland, zonder dat andere landen eenzelfde behandeling eisen. Dat zou het einde van de Eurozone betekenen. Misschien is het goed om er eens bij stil te staan wat had kunnen gebeuren in de derde wereld van al het geld dat in samenhang met de Griekse problemen is verspild. Maar, en dat geldt blijkbaar ook voor de PVDA, zwarte levens tellen nu eenmaal minder dan blanke! Het is toch dwaasheid dat wij ons schuldig zouden moeten voelen over zelfmoordcijfers in Griekenland, terwijl deze cijfers onder het Europees gemiddelde liggen. En terwijl een groot deel van de derde wereld gebukt gaat onder veel en veel erger leed, zonder dat iemand vanuit de linkse politiek hierover een spier vertrekt.. Stuur liever dáár 100 miljard op af!
Dit artikel gaat over ONZE begrotingstekorten en NIET over de Griekse! Die 'haircut' waar u over spreekt,Mr uit Antwerpen,heeft Griekenland maar GEDEELTELIJK ontvangen.Voor de rest is het bijzonder onrechtvaardig van de Europese unie om DE GRIEKSE BEVOLKING in een extreme armoede te duwen ,terwijl de veroorzakers van deze enorme schuldenlast BUITEN SCHOT blijven.DEZE SCHULDENLAST IS NIET DE SCHULD VAN DE MODALE GRIEKEN, MAAR ZIJ KRIJGEN WÉL DE REKENING GEPRESENTEERD!