Trumpisme, de ideologie van Trump

Valse beloftes en kiezersbedrog zijn in de politiek zo oud als de straat, maar Donald Trump gaat nog een paar stappen verder. Leugens zijn de nieuwe standaard. Hij surft mee op een golf van haatcampagnes die op sociale media aangevuurd worden door extreemrechts. Media en wetenschappers worden geïntimideerd of gemuilkorfd. Niemand kan er naast kijken: het ‘trumpisme’ is een gevaarlijke nieuwe stijl van bewind voeren.

‘Alt-right’: zure oude wijn in nieuwe zakken

Toen Donald Trump zich in 2015 kandidaat stelde voor de Republikeinse voorverkiezingen, werd hij door de traditionele media amper serieus genomen. Op het internet kreeg Trump echter meteen bijval van enkele obscure nieuwssites, zoals de controversiële mediagroep Breitbart News. Eigenaar Steve Bannon stelde zijn websites en radiozenders ter beschikking en schopte het zelf tot Trumps campagneleider. 

Breitbart News is het uithangbord van een beweging die zich ‘alt-right’ (alternatief rechts) noemt. De internetactivisten van alt-right vinden dat het discours van de nochtans zeer conservatieve Republikeinse partij nog niet rechts genoeg is. Ze verspreiden provocerende artikels en ‘memes’ (beelden met tekst op, die snel hun weg vinden via sociale media) vanaf open onlineplatformen als Reddit en 4chan en eigen websites als InfoWars of TheRightStuff. Zo lanceerden ze het figuurtje Pepe – half kikker, half Trump – die racistische opmerkingen maakt. Of de video’s van provocateur Milo Yiannopoulos die principes als gelijkheid, sociale rechtvaardigheid, feminisme en zelfs wederzijdse seksuele instemming aanvalt onder het mom van de strijd tegen “politieke correctheid”.

Alt-right probeert zich voor te stellen als een nieuw fenomeen, als een soort spontane rebellie tegen het “liberale establishment”. De term alt-right werd bedacht door Richard Spencer die propageert dat mensen met een blanke huidskleur superieur zijn en recht hebben op een eigen land, zonder andere huidskleuren en culturen. Spencer citeert regelmatig nazipropaganda en kwam in opspraak toen hij bij de overwinning van Trump samen met een aantal volgelingen “Heil Trump!” riep en de Hitlergroet bracht. 

De Verenigde Staten kennen een lange en trieste traditie van extreemrechts, van de racistische terreurgroep Ku Klux Klan, ontstaan na de burgeroorlog in de 19de eeuw, tot de oerconservatieve Tea Party-beweging, ontstaan na de bankencrisis van 2008. Alt-right is daar een voortzetting van. Nieuw is wel dat hun kampioen, de xenofobe en seksistische miljardair Donald Trump, het tot president heeft geschopt. Daardoor kwam dat obscure alt-right plots in het middelpunt van de belangstelling te staan.

De verborgen helpende hand van miljardair Robert Mercer

Het grote geld heeft de Amerikaanse verkiezingen altijd beïnvloed, maar na een uitspraak van het Hooggerechtshof in 2010 in het voordeel van conservatieve lobbygroep Citizens United zijn er bijna geen grenzen. Rijke investeerders kunnen ongegeneerd geld doneren aan politieke campagnes via zogenaamde Super PAC’s (politieke donatiefondsen). 

Miljardair Donald Trump schepte tijdens de verkiezingen op dat hij heel zijn campagne zelf betaalde, maar hij liet zich wel bijstaan door een van de grote investeerders in Super PAC’s: de uiterst rechtse miljardair Robert Mercer. Mercer is CEO van Renaissance Technologies, een van de meest succesvolle investeringsfondsen van de VS. Het fonds maakt gebruik van geavanceerde computertechnologie om te speculeren op de beurs. Mercer is een schuchter en teruggetrokken man die nooit interviews geeft, maar achter de schermen gebruikt hij zijn op de beurs gewonnen miljoenen om het politieke leven in Washington van buitenaf te beïnvloeden.

In 2011 sloot Robert Mercer een deal met Steve Bannon om 10 miljoen dollar te investeren in Breitbart News. Niet veel later werd Bannon door de voorzitter van lobbygroep Citizens United, waar Mercer een van de donoren van is, voorgesteld aan Donald Trump. Zo ontstond de driehoek Trump-Bannon-Mercer. Bannon, de ideoloog die met zijn films, radio en websites de mensen probeert te beroeren, zag in Trump een charismatische leider met het talent om een publiek te bespelen. En Mercer stelde zijn geld, connecties en technologie ter beschikking. Tijdens de afgelopen presidentsverkiezingen nam Trump het bedrijf Cambridge Analytica in dienst waarvan Mercer de grootste investeerder is en waarin Bannon in de raad van bestuur zetelt. Cambridge Analytica is een datacommunicatiebedrijf dat beweert marketingdata en psychologische gegevens te hebben verzameld van 230 miljoen Amerikaanse burgers.1 Het bedrijf kreeg de opdracht om op basis daarvan verschillende onlineadvertenties te genereren die verschillende soorten publiek aanspreken. Op die manier verspreidde het campagneteam van Trump wel tienduizenden verschillende advertenties per dag, die telkens alleen te zien waren voor de profielen waarvoor ze waren ontworpen. Professor Jonathan Albight van de Elon University in North Carolina noemt Cambridge Analytica daarom “de propagandamachine” achter Donald Trump.2 

Perverse hippies

Als één iemand invloed heeft op het denken en handelen van Trump, dan is het wel Steve Bannon. Hij was campagneleider van Trump en na de verkiezingen stelde Trump hem aan als speciaal adviseur. Hij mocht daarnaast tot begin april zelfs in de Nationale Veiligheidsraad zetelen. De voormalige CEO van Breitbart News begon zijn carrière als bankier bij Goldman Sachs, om daarna conservatieve politieke documentaires te gaan maken. Zijn films rijgen de leugens en fantasieën aaneen, maar bevatten net genoeg feitelijkheden om in te spelen op het buikgevoel van de gemiddelde Amerikaan. Ze tonen een verstoord en gewelddadig wereldbeeld.

In zijn documentaire Generation Zero (2010) beweert Bannon dat het kapitalisme goed werkte in de jaren 1950, toen christelijke tradities en nationalistisch plichtbesef ervoor zorgden dat ondernemers voorzichtig en verantwoord te werk gingen, mannen hard werkten voor hun gezin en vrouwen zich ontfermden over kroost en huishouden. Onder druk van de tegencultuur uit de jaren 1960, die de traditionele religieuze normen en waarden betwistte, zou die orde verstoord zijn geraakt. Bannon verzint dat de oude hippies in de jaren 1990 de economie overnamen en in tegenstelling tot de vorige generatie geen ethische code meer volgden. Hun roekeloze gedrag veroorzaakte de kredietcrisis. 

Botsende beschavingen

Bannon concludeert dat er komaf moet worden gemaakt met de progressieve ideeën van de jaren 1960 zoals emancipatie, democratie en gewetensvrijheid. In de plaats moet een strenge en conservatieve christelijke moraal de norm worden. Bovenal is er volgens Bannon een grote oorlog nodig om het nationalistische plichtbesef terug aan te wakkeren. De eerste vijand is voor hem “de islam” (niet alleen landen in het Midden-Oosten maar ook moslims in de VS), omdat die godsdienst het christendom zou verdringen. Bannon herneemt de theorie van de botsende beschavingen van Samuel Huntington, die stelt dat na de Koude Oorlog de nieuwe grote breuklijn in de wereld niet meer tussen links en rechts of tussen arbeid en kapitaal is, maar tussen de westerse cultuur en de oosterse culturen. De scherpe taal en openlijke oorlogsvoorbereidingen tegenover China passen ook in die visie van botsende beschavingen.

De waarheid volgens Donald Trump

“Je kunt de wetenschap niet veranderen, maar je kunt ze wel ontkennen, of ze het zwijgen opleggen. Op dat vlak heeft het team van Trump snel en beangstigend werk geleverd”, schreef Time Magazine toen Trump amper vijf dagen president was. Meteen was duidelijk dat Trump een ‘oorlog tegen de wetenschap’ voerde. De eerste dag van zijn presidentschap liet hij onmiddellijk alle verwijzingen naar klimaatverandering weghalen van de websites van het Witte Huis. Het Milieubeschermingsagentschap (EPA) mocht voortaan ook geen studies meer publiceren zonder nalezing en goedkeuring van het Witte Huis. 

En dan waren er de gênante uitspraken over de opkomst voor de eedaflegging van Trump. Op foto’s was heel duidelijk zichtbaar dat er veel minder volk was dan voor Obama in 2008. Maar Trumps woordvoerder Sean Spicer beweerde met klem dat het “de grootste opkomst ooit was voor een eedaflegging”. Punt. Toen Trumps raadgeefster Kellyanne Conway op CNN geconfronteerd werd met die leugen, zei ze dat Spicer helemaal niet gelogen had, maar gewoon “alternatieve feiten” had gegeven.

Trump en zijn regering schamen zich niet om feiten en wetenschappelijke kennis die niet stroken met hun belangen en hun programma gewoon naast zich neer te leggen. Journalisten die kritische vragen stellen, worden niet meer uitgenodigd voor persconferenties en uitgescholden op sociale media. In het zogenaamde “post-truth”-tijdperk (letterlijk: voorbij de waarheid), waar burgers langs alle kanten worden bestookt met tegenstrijdige informatie, heeft Trump beslist dat de wetenschap naar hem moet luisteren in plaats van andersom. 

De begroting die hij in maart voorstelde, maakt duidelijk dat hij van plan is om klimaatwetenschappers het zwijgen op te leggen. Het EPA verliest in één klap een derde van zijn werkingsmiddelen en moet zijn klimaatonderzoek stopzetten, net als de NASA en het ministerie van Energie. Ook de financiering van internationaal klimaatonderzoek in het kader van de Verenigde Naties wordt teruggetrokken. Trump tweette ooit dat klimaatverandering een verzinsel was “van en voor de Chinezen” en is vastberaden om alle milieuregels die de winst van Amerikaanse bedrijven in de weg staan, af te schaffen. Het feit dat klimaatverandering alle weersystemen ter wereld ingrijpend zal veranderen, past niet in zijn kar. Dus moet dat feit verzwegen worden ...

Trumpisme in Europa

De mix van demagogie, xenofobie, “politiek incorrecte” agitatie op sociale media en goochelen met “alternatieve feiten” bleek succesvol voor Trump in zijn gooi naar het presidentschap van de Verenigde Staten. Maar ook in Europa bedienen politici zich van die gevaarlijke cocktail. Van Geert Wilders in Nederland tot Viktor Orbán in Hongarije en het AfD in Duitsland ... in bijna alle Europese landen trekken extreemrechtse politici zich een anti-establishmentjasje aan, met de bedoeling de ontevredenheid over de bankencrisis, het Europese concurrentiemodel en de besparingspolitiek te recupereren voor hun nationalistische agenda. 

De Brexit-campagne in het Verenigd Koninkrijk, aangevuurd door de extreemrechtse UKIP, werkte zelfs samen met hetzelfde datacommunicatiebedrijf – Cambridge Analytica – dat de motor vormde van Trumps propagandamachine. Ook de sociale demagogie van het Brexit-kamp vertoont gelijkenissen met de campagne van Trump. Denk maar aan de valse belofte om het gezondheidssysteem te verbeteren. 

In Frankrijk heeft Marine Le Pen van het Front National ook haar lessen getrokken uit de overwinning van Trump. In het industriële noorden ligt de nadruk van haar propaganda op jobs terugbrengen en probeert ze de taal van de arbeiders te spreken, in het zuiden ligt de focus op migratie en richt het FN zich meer op de middenklasse. 

1 theguardian.com, “Data firm in talks for role in White House messaging – and Trump business”, 23 november 2016 • 2 newyorker.com, “The Reclusive Hedge-Fund Tycoon Behind the Trump Presidency”, 27 maart 2017

Trollen van alt-right

Onderzoeker Ico Maly bestudeerde de manier waarop alt-rightmedia haast vanuit het niets invloed konden uitoefenen op de presidentsverkiezingen. “Sociale media zijn vandaag de grootste nieuwsredacteuren ter wereld. 44% van de Amerikanen krijgt vandaag zijn nieuws via Facebook (…). Posts met veel likes ontvangen nog meer likes en shares. Breitbart heeft dat duidelijk begrepen. De stijl en het format van Breitbart is gericht op viraliteit. Controversiële titels, korte stukken en een duidelijke politieke lijn zorgen voor instant uptake online door de eigen achterban. Artikels worden makkelijk vele honderden keren gedeeld en duizenden keren geliket. De echokamer wordt gevoed. Het resultaat? 3.192.666 mensen vinden de site leuk op Facebook en de website krijgt naar eigen zeggen 45 miljoen maandelijkse bezoekers over de vloer (…). Twitter, Facebook en YouTube waren Trumps geliefde mediakanalen. Dagelijks schoot hij, net zoals al die Nieuw Rechtse digitale media, met grof vuur naar de ‘crooked’ en ‘lying’ mainstream media. Hij schiep zijn eigen bubbel, een realiteit op maat van hemzelf en zijn volgers. Hij maakte dankbaar gebruik van de nieuwe algoritmen die Facebook Live video’s pushen, van clickfarms en de gigantische horde gepolitiseerde Alt-Right trollen om zijn posts te boosten.”1

1 diggitmagazine.com, “Nieuw Rechts gaat viraal: over extreemrechtse clickbait, echokamers en sociale media”, 23 februari 2017

God in het onderwijs

De streng gelovige miljardair die werd aangesteld als minister van onderwijs, Betsy DeVos, staat bekend als een voorstander van private scholen en religieuze opvoeding. Ooit zei ze letterlijk dat het doel van een onderwijshervorming zou moeten zijn om “Gods koninkrijk op aarde uit te bouwen”. Ook in haar departement werden besparingen aangekondigd, terwijl het publieke onderwijs in de VS al jaren zwaar ondergefinancierd is. Zo komt het dat het onderwijs van de VS, als rijkste land van de wereld, slechts op de 17de plaats staat volgens de OESO. In wetenschappelijke vakken staat de VS zelfs maar op de 20ste plaats. Kinderen van welgestelde ouders kunnen daaraan ontsnappen door naar een dure private school te gaan. Daar bestaat echter geen controle over de lesinhoud. Op dit moment gelooft slechts 51% van de Amerikaanse jongeren in de evolutietheorie, het laagste cijfer in de geïndustrialiseerde wereld. Het ziet er niet naar uit dat DeVos van plan is daar wat aan te doen.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van mei  2017Abonnement.

Commentaar toevoegen

Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.

Reacties

Ik vind integendeel dat het kinderlijk doorzichtig "Trumpisme" een zegen is voor het volk.
Men zou den Trump hartelijk welkom moeten wensen en hem om een grap verzoeken. Dat kan niet moeilijk zijn want den Trump IS één grote grap.