Homans wil OCMW’s afschaffen en pleit voor verdere privatiseringen

Zopas heeft de Vlaamse regering het voorstel van minister Liesbeth Homans goedgekeurd om vanaf 1 januari 2019 de bestaande OCMW’s helemaal te integreren in de gemeentebesturen. Ook de Waalse regering overweegt hetzelfde, maar daar zou de integratie op vrijwillige basis plaats vinden.  De 'algemene sociale dienstverlening' van de OCMW's gaat moeten plaatsmaken voor een terugkeer naar onderstand en armoedebestrijding.

De argumentatie luidt: versterken van de synergie en efficiëntie. Daar kan toch niemand tegen zijn. Maar de ervaring van samenwerken met Liesbeth Homans in haar Antwerpse asociale proeftuin en een nauwkeurige lezing van haar plannen doet iets anders vermoeden.

Onder Frans bewind einde 18° eeuw werden de openbare ‘Burelen van Weldadigheid’ opgericht. Verplicht in elke gemeente en belast met hulp aan de armen. Daarnaast was er de private liefdadigheid van de Commissies van Burgerlijke Godshuizen, die zich onder meer bezig hielden met  institutionele dienstverlening als weeshuizen, bejaardentehuizen en ziekenhuizen. In 1925 werden de commissies en de Burelen verenigd in één publieke dienst voor armenzorg in elke gemeente:  de Commissie van Openbare Onderstand (COO). In 1976 werd deze vervangen door de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW). Maar ook de opdracht werd structureel uitgebreid: niet enkel het verstrekken van onderstand maar het verzekeren van maatschappelijke dienstverlening aan wie verblijft in de gemeente.  Dit moet personen in staat stellen ‘een leven te leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid’ (OCMW-wet, art. 1)  In 2008 werd de opdracht van het OCMW nog uitgebreid met artikel 2: ‘om op lokaal niveau duurzaam bij te dragen tot het welzijn van de burgers’. M.a.w. de OCMW’s hebben als hoofdopdracht de sociale grondrechten van alle burgers duurzaam te garanderen. 

 ‘Verzelfstandiging’ van wat niet tot de OCMW-kerntaken behoort

Onder het vorige bestuur van Patrick Janssens (sp.a) en Monica De Coninck (sp.a) werd het Antwerps OCMW al serieus afgeslankt. De ziekenhuizen werden ‘verzelfstandigd’ in het Ziekenhuis Netwerk Anwerpen (ZNA), de thuiszorg, woonzorgcentra, de serviceflats en de dienstencentra in het 'Zorgbedrijf Antwerpen’.  Verzelfstandiging betekent gewoon richting privatisering, met alle kwalijke gevolgen van dien.  

De CEO en het personeel

De CEO’s en directeurs van deze verzelfstandigde bedrijven krijgen toplonen vergelijkbaar met die in de privé. “Buiten elke proportie”, noemde provinciegouverneur Kathy Berx deze vergoedingen toen het ACV hiertegen een klacht indiende. Deze heren verdienen namelijk ruim tweemaal de wedde van de burgemeester of van de hoogste stadsambtenaar in rang. De vergoeding van de CEO van ZNA, Bruno Holthof, is nog niet bekend. Hij is afkomstig van consultancybureau Mc. Kinsey en hij schijnt een toploon te krijgen vergelijkbaar met wat op de Amerikaanse markt geboden wordt. Maandag 26 januari heb ik op de gemeenteraad daarover een interpellatie ingediend.

Voor het gewone personeel gaat het de andere kant op. Zij verdienen heel wat minder dan aan het OCMW. Ze verliezen hun werkzekerheid en moeten veel flexibeler werken. Alleen de gedetacheerden blijven nog statutair. In de boekhouding van het Zorgbedrijf noemt CEO Johan De Muynck die meerkost voor de statutairen veelzeggend ‘kosten voor de sociale vrede’.  Poetswerk en logistieke functies worden in beide bedrijven meer en meer uitbesteed en de werkdruk voor het personeel is al zeer hoog. De laatste vier jaar werden op ZNA al 340 jobs geschrapt en in deze legislatuur moeten er nog 105 bijkomende FTE's  sneuvelen. Onlangs werd de zondagpoets in de ZNA- ziekenhuizen afgeschaft. Dat stelt problemen voor de hygiëne. Onthaalpersoneel wordt vervangen door geïnformatiseerde kiosken, medische secretariaatspersoneel moet vertrekken. Met andere woorden: de dienstverlening wordt ontmenselijkt. 

Onder het mom van  ‘responsabilisering’ moet iedere specialist binnen ZNA instaan voor zijn eigen kosten voor logistiek en personeel.Dat brengt de kwaliteit van de medische behandelingen in gevaar. Zo gebeurt het dat chirurgen het doen zonder instrumentisten en anesthesisten zonder verpleegkundigen. Op de polyklinieken  is er geen verpleegkundige ondersteuning meer.  In dagblad De Tijd uitten ZNA-artsen hun twijfels bij dit systeem van “kostendeling”. “We worden gedwongen alles in rekening te brengen”, zegt een chirurg van het ZNA, “hebben we die technicus nog nodig tijdens de operatie? Of die psycholoog om onze patiënten te begeleiden?”...  “Die centenstrijd wordt uitgevochten op de rug van de patiënt”. “Je riskeert dat ziekenhuizen vooral nog geïnteresseerd zijn in de quick wins en de moeilijkere gevallen afstoten... Snel werken, met zo weinig mogelijk omkadering. Het wordt bandwerk. Sorry, maar daarvoor ben ik geen arts geworden.'” (De Tijd, 19/10/2013) “

De patiënten en de specialisten

Voor de patiënten zijn deze ex-OCMW ziekenhuizen nu de duurste van Antwerpen geworden. Dat blijkt uit de publicatie van de CM-ziekenhuisbarometer op 9 november 2013. Gemiddeld betaalt de patiënt in ZNA voor een eenpersoonskamer 1891 euro uit eigen zak, waarvan 1271 euro honorariumsupplementen. Dat is zelfs duurder dan het private ziekenhuis Monica, waar de patiënt gemiddeld 1554 euro uit eigen zak betaalt, waarvan 945 euro honorariumsupplement. Met de kostendeling mochten de ZNA-specialisten de ereloonsupplementen op een eenpersoonskamer en bij daghospitalisatie eensklaps verdubbelen van 100 naar 200%. Sinds de verzelfstandiging  zijn zo goed als alle specialisten overgestapt naar een BVBA-systeem binnen ZNA.  Ze werken als een private praktijk binnen ZNA of passen een speedy pass-formule toe. Weken tot maanden wachten voor een afspraak op raadpleging in de polykliniek van het ziekenhuis of dezelfde avond terecht kunnen op de private praktijk, mits een supplement van 30 euro of meer.

 Tot voor kort  hadden wij als huisartsen nog de zekerheid dat de specialisten van de ZNA ziekenhuizen geconventioneerd waren, zodat de patiënten daar terecht konden tegen betaalbare prijzen. Dat was een benchmark voor dit openbaar ziekenhuis. Ondertussen boekte ZNA vorig jaar een record winst van 18 miljoen euro en plant ze een prestigeziekenhuis op Spoor Noord.

De senioren in het Zorgbedrijf

Het OCMW-Antwerpen was gekend voor zijn democratische en kwaliteitsvolle dienstverlening aan bejaarden, via thuiszorg, dienstencentra, serviceflats en woonzorgcentra. Ook dat is stilaan verleden tijfd. Vroeger had je voor 350 à 450 euro huur per maand een fatsoenlijk serviceflatje. Maar die zijn nu volzet en er is een wachtlijst van 6.000 serioren.  Wat doet het Zorgbedrijf? Het bouwt honderden serviceflats bij in PPS. Met de hulp van Dexia en projectontwikkelaar Kaïros. Het woonrechtencertificaat voor één serviceflat kost tussen de 130.000 euro (flatje 54 m2, één slaapkamer)  tot 225.000 euro (flatje 74 m2, twee slaapkamers en terras). De kopers betalen daarbovenop per maand nog eens 100 euro vaste kosten (onderhoud en verlichting gemeenschappelijke delen) en roerende voorheffing.  De huurprijs (met vaste kosten) schommelt tussen de 820 (kleinste flat) en 1.240 euro (grotere flat). Kosten nutsvoorzieningen (gas, elektriciteit, water…) niet inbegrepen. Gewone Antwerpse senioren kunnen de prijzen voor deze nieuwe serviceflats niet betalen.

Terug naar commissies van openbare onderstand?

Liesbeth Homans wil deze schuifaf naar privatisering nog verder ontwikkelen. Haar conceptnota moedigt verder aan om “de uitvoering van bepaalde sociale taken/opdrachten van het sociale beleid (bijzondere diensten, woonzorgcentra, ziekenhuizen) onder te brengen in verzelfstandigde entiteiten, al dan niet in samenwerking met andere actoren uit de private sector.” (p.15). En verder: “De private sector speelt een volwaardige en noodzakelijke rol in het lokaal sociaal beleid”.(p.17)  

Antwerps PVDA-gemeenteraadslid en huisarts bij Geneeskunde voor het Volk Mie Branders, kan meespreken over deze “samenwerking met private actoren op het terrein”. Branders: “Hier krijgen de private woonzorgcentra ongeveer 50% van hun inkomsten uit overheidssubsidies. Er valt nog heel wat mee te verdienen. Onafhankelijk Zorgnet Vlaanderen (= de private sector) werkt zelfs sinds een weekje samen met VOKA (= de private sector) om de zorg verder uit te bouwen, lees : winst te maximaliseren op ouderen. (…)  Onlangs brachten wij uit dat de Raad van Bestuur van het netwerk Armonea (een cluster van een 80-tal woonzorgcentra) bemand wordt door... Fréderic De Mévius (hoofdinvestereerder bij AB Inbev), Olivier Davignon (neefje van) en Rudi Thomaes (hemzelf van't VBO). Ze maakten 23 miljoen euro winst en betaalden 8.000 euro belastingen. Dankuwel ! Ondertussen moeten mijn patiënten in Heydehof (Armonea Hoboken) besparen op boter en suiker bij de boterham. Die wordt er sinds vorig jaar gerantsoeneerd. En onze top-kapitalisten kwamen bij het district aankloppen voor een subsidie van 600 euro om met de ouderen naar Plankendael te kunnen gaan ! Hoe durven ze?”.

Wat er nog van het OCMW overblijft, voornamelijk activering en individuele bijstand, wordt als zogenaamde kerntaak “in gekanteld” in het gemeentebestuur. Dat heeft een aantal kwalijke gevolgen. 

Vroeger was de logica: het OCMW zorgt voor bijstand en maatschappelijke dienstverlening voor alle bewoners. Hiervoor werd het instituut gefinancierd volgens de noden. Als het OCMW tekorten had, dan paste de Stad bij. Dat is nu gedaan. Het OCMW wordt met zijn begroting mee opgenomen in het keurslijf van de stedelijke begroting.

Tenslotte moeten de gemeenten “bijzondere bijstandscomités in het leven roepen om de toekenning van individuele steun via neutrale dossierbehandeling mogelijk te maken”  schrijft Homans in haar conceptnota (p.11).  De huidige bijstandscomités die beslissen over individuele hulpverlening bestaan uit acht politici OCMW-raadsleden. Dit vond ik één van de meest mensonterende ervaringen tijdens mijn OCMW-werk. Politici die rechter moeten spelen om iemands behoeftigheid, iemands bereidheid tot arbeid, iemands bereidheid tot het leren van het Nederlands… te beoordelen? Soms gingen die deliberaties gepaard met een degoutante, arrogante houding en opmerkingen. Aan deze willekeur verandert de inkanteling van Homans niets, integendeel. Het zullen nu de gemeenteraadsleden zijn die rechter moeten spelen over de behoeftigheid van mensen wiens leefwereld meestal mijlen ver staat van deze van de zetelende raadsleden.

Dirk Van Duppen is huisarts bij Geneeskunde voor het Volk te Deurne. Sinds 2014 zetelt hij in de gemeenteraad van Antwerpen. Tot dan was hij OCMW-raadslid te Antwerpen.

 

 

Labels

Commentaar toevoegen

Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.