Foto pxhere

Hoe de afschaffing van de vaste benoeming de weg vrijmaakt voor de privatisering van bpost

“Het juiste moment om bedrijven zoals bpost te moderniseren [...] is wanneer die bedrijven contractuelen kunnen aannemen in plaats van vastbenoemden,” verklaarde Marc Descheemaeker, voormalig CEO van de NMBS en lid van de N-VA. Met “moderniseren” bedoelt hij natuurlijk privatiseren …

Vanaf het begin was duidelijk dat de afbouw van de vaste benoemingen bij bpost bedoeld was om het bedrijf rendabeler te maken en te kunnen privatiseren.

Tot 1991 werkten er bij bpost alleen vast benoemde werknemers. Die waren aangenomen volgens de ambtenarenwet. Hun functieomschrijving werd niet bepaald in een contract, maar in wetteksten. Die verzekerden hen van een vaste baan en goede bescherming, zowel tegenover de markt als tegenover hun oversten. Het idee daarachter was dat een ambtenaar altijd het openbaar belang moest dienen en zijn functie dus voor lange tijd moest kunnen uitoefenen.

Onder druk van de Europese Commissie begon bpost in 1991 contractuelen aan te nemen, maar enkel in “uitzonderlijke omstandigheden”. Nu ja, in theorie. In de praktijk worden er steeds meer en meer contractuelen tewerkgesteld. In het begin werkten zij nog volgens dezelfde barema’s als hun vastbenoemde collega’s, maar bpost wachtte niet lang om ze aan te passen aan die van de privé, om “concurrentieel” te zijn. Vanuit kapitalistisch oogpunt zijn contractuelen inderdaad veel rendabeler dan vastbenoemden.

Drie onderzoekers hebben het als volgt samengevat: de aanwerving van contractuelen heeft het mogelijk gemaakt om “van de logica van openbare dienstverlening over te stappen op een commerciële logica. Van een administratieve logica naar een bedrijfslogica waarbij alles erom draait de aandeelhouders tevreden te stellen”.1 En dat was het doorslaggevende punt bij de gedeeltelijke privatisering van het bedrijf in 2006.

Goedkoop personeel dat je als een citroen kunt uitpersen

In 2000 hield bpost definitief op met het aanwerven van vastbenoemden en werden enkel nog contractuelen in dienst genomen. In 2010 ging de directie nog een stapje verder en voerde een nieuw loonbarema in – het DA-barema – dat voor iedereen die nieuw aangeworven wordt geldt. De “low cost” postbode werd een feit, met een bruto maandloon van 1743,47 euro en zonder een enkele loonstijging tijdens de hele carrière. Een brutoverschil van 840,48 euro per maand in vergelijking met een vastbenoemde op het einde van zijn carrière.

Ook de werkomstandigheden zijn er sinds de jaren 2000 enkel maar op achteruitgegaan. Sommige stakingen, bijvoorbeeld die in 2012, hebben wel voor enkele verbeteringen kunnen zorgen, maar veel postbodes krijgen het toch zwaar te verduren. Dat geldt vooral voor de postbodes die aan het DA-barema werken: te grote werkdruk, onbetaald extra uren moeten werken om je ronde te kunnen afwerken, moeilijk verlof krijgen enz. Daarnaast is het ook nog eens makkelijker om hen te ontslaan en dus durven ze vaak niet klagen.

Dat buit de directie natuurlijk handig uit. Als de vastbenoemde nee zegt, is het nee, maar op een contractuele werknemer kan er natuurlijk wat druk gezet worden. DA-postbode Frederic vertelt: “Op een dag kom ik terug van mijn ronde en ik krijg te horen dat ik een collega een handje moet helpen om zijn ronde af te maken. Ik zeg tegen mijn chef dat ik echt niet kan, want mijn vrouw werkt en ik moet ons dochtertje van school ophalen. ‘Geen probleem,’ zegt mijn chef, ‘ik zet in je dossier dat je een opdracht hebt geweigerd.’ Ik ben dus toch maar gaan helpen, anders …”

Zo slaagt de directie erin de werkomstandigheden te ondergraven zonder aan de vastbenoemden te raken, die moeilijker te ontslaan zijn en bijna altijd bij een vakbond zijn aangesloten.

Minder kwaliteit en een mentaliteitswijziging

Een brief die in de brievenbus van je buur belandt en niet bij jou, of zelfs in een andere straat. Een papiertje waarop staat dat de postbode heeft aangebeld, maar dat er niemand heeft opengedaan om je pakje in ontvangst te nemen, terwijl je de hele dag thuis was. Het aantal klachten over fout bestelde poststukken steeg in 2016.2

“De oudgedienden (die vastbenoemd waren of zijn) zien een postbode nog altijd als iemand die een dienst aan de bevolking verleent, maar de jonkies (de contractuelen) haasten zich in plaats van hun werk goed te doen. Vroeger had je de tijd om je werk goed te doen en het contact met de mensen te onderhouden,” vertelt Josiane, een gepensioneerde postbode. Vandaag moeten de jonge postbodes zich wel haasten als ze hun werk willen afkrijgen. Het is immers moeilijk om op tijd de post te brengen nu de werkdruk zo groot is en er zo weinig personeel is. In de voorbije 10 jaar is het aantal postbodes met 10.539 verminderd. Veel postbodes moeten ook vaak van bestelronde veranderen en daardoor maken ze meer fouten.

Door vastbenoemden te vervangen door contractuelen verandert ook de manier van naar het beroep kijken. DA-postbode Frédéric zegt dat hij als interimmer bij de post is begonnen omdat hij werkzoekend was. Hij stemde in met een DA-contract, want “ofwel slik je het lagere loon ofwel ga je weer stempelen”. Vergelijk dat met Martine, vastbenoemd, die vertelt dat zij haar beroep heel graag doet vanwege “het contact met de mensen. Van het loon lag ik niet wakker, maar je had werkzekerheid, want het is een openbare dienst”.

Aan de ene kant heb je dus de vastbenoemden, die de bevolking een dienst verlenen. Aan de andere kant heb je de contractuelen die als citroenen worden uitgeperst. Door het de werknemers zo moeilijk te maken, maak je ook hun bereidheid kapot om aan echte publieke dienstverlening te doen: rentabiliteit voor alles.

De salamitechniek

Op 14 januari 2000 werd Frans Rombouts aangesteld als CEO van de post. Hij was een topmanager uit de privé en wilde zijn hervormingen snel doordrukken. Hij koos er dan ook voor de vakbonden frontaal aan te vallen. Op 21 december 2001 werd Rombouts na verschillende stakingen uit zijn functie ontzet. Die les zou het management van bpost niet snel vergeten.

Zijn opvolger Johnny Thijs koos voor een andere aanpak.

Hij zaaide verdeeldheid door werknemers die binnen hetzelfde bedrijf hetzelfde werk doen een verschillend statuut te geven. Hij zorgde ervoor dat het steeds moeilijker werd voor een bepaalde groeiende groep postbodes om zich te verzetten tegen de slechte werkomstandigheden, door hen precaire contracten te geven.

Door de werknemers te verdelen en de mogelijkheid om zich te mobiliseren te beperken, werden de vakbonden zwakker. En zie, nog geen 20 jaar na het ontslag van Rombouts zijn de hervormingen die hij wilde doorvoeren toch werkelijkheid geworden, maar men heeft het op een andere manier aangepakt. En nu is een volledige privatisering van het postbedrijf wel mogelijk.

Een les voor de NMBS

Het debat over de afschaffing van de vaste benoeming is ook bij andere overheidsbedrijven aan de orde. Eén daarvan is de NMBS, maar achter het opheffen van de vaste benoeming daar, schuilt een ander doel: privatiseren. Alexander De Croo (lid van Open Vld en minister van Overheidsbedrijven) was dit weekend heel duidelijk in de pers: “Voor mij is de privatisering van de NMBS een termijnproject.” De regering heeft zijn lesje geleerd van wat er bij bpost is gebeurd: in plaats van resoluut voor privatisering te gaan, bereidt het die rustig voor door 3 miljard euro te besparen op het budget van de spoorwegen en door het statuut aan te pakken. Wij moeten laten zien dat we ook ons lesje hebben geleerd: als we het statuut van de NMBS-werknemer willen beschermen, moeten we ervoor ijveren dat de NMBS een overheidsbedrijf blijft en moeten we blijven hameren op het belang van verzet in de hele, verenigde arbeidswereld.

1. Jean Vandewattyne, John Cultiaux en Rebecca Deruyver, auteurs van “De La Poste à bpost : histoire d’une mutation (1991 – 2015)” • 2. Ombudsman voor de postsector, jaarverslag 2016

Commentaar toevoegen

Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.

Reacties

Voormalig CEO van de NMBS De Scheemaeker zit ondertussen wel al terug in de raad van bestuur van den NMBS. Maar de privatisering is nog niet voor morgen, hoor. In de Vlaanders zou eerst de Lijn moeten worden geprivatiseerd en dán misschien pas de NMBS. Een verwittigd(e) man/vrouw is er 2 waard. Allez, als ge toch uit 1 stuk bestaat.