Foto Solidair, Karina Brys

Afdanking langdurig zieken: 'Hebben politici van deze regering nog contact met de werkvloer?'

auteur: 

Peter Mertens

Slechts 1 op de 10 re-integratieprojecten leidt naar effectieve re-integratie: 'Wie met beide voeten in de realiteit staat, wordt geconfronteerd met een beleid dat steeds meer mensen ziek maakt.' Opinie verschenen op Knack.be.

13.000 ontslagen wegens 'medische overmacht', dat zijn koude cijfers in een opinie, maar een kille realiteit voor veel mensen. Dat Egbert Lachaert (Open VLD) mijn opiniebijdrage 'bedreigend voor het publieke debat' noemt, is onrustwekkend. Dat duurbetaalde politici van partijen die ons regeren geen flauw benul schijnen te hebben van de realiteit op de werkvloer, lijkt mij een veel grotere bedreiging voor het publieke debat.

Mijn opiniebijdrage over de kosteloze afdanking van langdurig zieke mensen moet een gevoelige snaar hebben geraakt. Zowel via Knack.be als de zustersite LeVif.be werd de tekst bijzonder veel gedeeld en becommentarieerd op sociale media. Kort na publicatie ontving ik een pak e-mails. Tientallen mensen stuurden me hun persoonlijke getuigenis over hun 'afdanking wegens medische ongeschiktheid'.

Neem nu Cindy uit Aalter. Cindy werkte als poetsvrouw met dienstencheques. Na vijf jaar ontwikkelde ze een hernia aan haar rug. 'Eerst bleef ik gewoon doorwerken alsof er niets aan de hand was. Maar uiteindelijk ging het niet meer', schrijft ze. 'Ik kreeg uitstralingspijnen naar mijn been toe, totdat ik de stofzuiger niet meer met de voet uit kon zetten. Dus zette ik mijn trots opzij en bleef ik thuis.' Als ze opgeroepen wordt in het kader van een re-integratietraject, is haar naam al uit de postvakjes verwijdert. 'We hebben voor jou geen werk meer en hier is niks anders', krijgt ze te horen. Uiteindelijk wordt ze ontslagen wegens 'medische overmacht'. Sindsdien is ze in begeleiding bij de VDAB om een job te zoeken. 'De mensen van trajectbegeleiding zeggen me dat ik bij een sollicitatie beter zwijg over mijn (erkende) arbeidshandicap omdat ze me dan geen toch kans gaan geven', schrijft ze. Daar sta je dan.

13.000 ontslagen wegens 'medische overmacht', een feit

Ik heb niet alleen de gevoelige snaar van Cindy geraakt. Ook twee vooraanstaande stemmen van regeringspartijen kropen in hun pen. Jan Spooren (N-VA) en Egbert Lachaert (Open VLD) dienden mij van antwoord. En dat in niet mis te verstane bewoordingen. 'De feitenvrije opinies van Peter Mertens bedreigen het publieke debat', schrijft Lachaert. Jawel, ik 'bedreig' het publiek debat. Mijn misdaad? Een opiniestuk schrijven over de kosteloze afdanking van langdurig zieken.

Feitenvrij is het opiniestuk allerminst. Het antwoord van Lachaert des te meer. Dat wordt ook door specialisten opgemerkt. 'Egbert Lachaert slaat de bal krachtig mis naar Peter Mertens', reageert Herman Fonck, arbeidsmarktspecialist van het ACV die zich verdiept in de materie, op Twitter. 'De maatregelen van Maggie De Block hebben 16.000 langdurig zieken langs de re-integratie procedure doen passeren. Naar schatting 13.000 zijn ontslagen wegens medische overmacht.'

Dat is een feit. Wie het tegendeel beweert is feitenvrij. 13.000 ontslagen, dat zijn koude cijfers in een opinie, maar vooral, dat is de kille realiteit voor Cindy en al die andere mensen. Ook het ABVV sprak eerder al over een 'kosteloze ontslagmachine'.

Gedaan met overleg, de werkgever beslist

Egbert Lachaert schrijft dat mensen vroeger ook ontslagen konden worden wegens medische overmacht. Dat klopt natuurlijk, maar die procedure werd moeilijker sinds 2014. Vanaf dan gingen de Arbeidsrechtbanken strenger toekijken op mogelijke 'discriminatie wegens ziekte', want dat is wettelijk verboden. Er kwamen heel wat uitspraken waarbij werkgevers bij dergelijke afdankingen werden veroordeeld tot het betalen van verbrekingsvergoedingen. Het punt dat ik in mijn opinie maak is dat met de nieuwe wetgeving de werkgevers opnieuw rechtszekerheid aan hun kant krijgen: langdurig zieken kunnen terug gemakkelijk worden afgedankt, zonder enige vergoeding. Ja, er moet een korte procedure met een mogelijk re-integratietraject worden opgestart, maar daar is zo goed als niets van verplichting of sanctie aan verbonden.

De heer Lachaert weet dat overigens heel goed. Tijdens de parlementaire debatten over het nieuwe wetsontwerp legt hij zélf uit hoe de verbreking van de overeenkomst wegens overmacht vaak 'in overleg' werd gebruikt om de situatie te deblokkeren. In de praktijk kon echter enkel ontslagen worden 'wegens medische overmacht', als de zieke zelf het medisch attest binnenbracht. Dat hoeft nu niet meer. Door mee te stappen in een re-integratietraject en het laten afleveren van een attest van ongeschiktheid door de arbeidsgeneesheer, krijgt de werkgever alle argumenten voor ontslag omwille van medische overmacht op een dienblad gepresenteerd. Gedaan met overleg, uiteindelijk beslist de werkgever. Dat is een feit.

Slechts 1 op de 10 re-integratieprojecten leidt naar effectieve re-integratie

De bewering van Lachaert dat het werknemers nét moeilijker gemaakt wordt om werkgevers te ontslaan is al helemaal op los zand gebaseerd. Ik gaf al aan hoe 70 procent van de werknemers die in zo'n re-integratietraject stappen in een 'Traject D' eindigen, waarna ze gemakkelijk ontslagen kunnen worden wegens medische overmacht.

Maar daar stopt het niet. Uit een onderzoek van externe preventiedienst Idewe, dat in november 2017 werd gepresenteerd op de nationale dagen van de Belgische Beroepsvereniging van Arbeidsgeneesheren, blijkt dat ongeveer één op vijf mensen in zo'n re-integratietraject een zogenaamd 'traject C' toegewezen krijgt. Daarbij moet er naar aangepast werk gezocht worden op de bedrijfsvloer. En wat blijkt? Bijna negen van de tien mensen in die situatie worden alsnog ontslagen wegens medische overmacht.

Samengevat: alle trajecten bij elkaar genomen leidt amper één op tien van de re-integratietrajecten ook effectief naar re-integratie in het bedrijf. Opnieuw, een feit. De re-integratietrajecten hebben voor heel wat werkgevers slechts één nut: hun personeelslijsten uitkuisen en daarbij mensen massaal en kosteloos op straat te zetten.

De maskers vallen, goedkope flexi-jobs voor zieken

Niet alleen de vakbonden, niet alleen de externe preventiediensten, maar ook Lachaerts collega Jan Spooren van regeringspartij N-VA geeft ons hierin gelijk. Spooren schrijft: 'We merken in de praktijk echter dat veel van deze re-integratietrajecten inderdaad leiden naar een zogenaamd 'Traject D', zoals ook Peter Mertens aanhaalt. In dat geval oordeelt de arbeidsgeneesheer dat er geen (aangepast) werk meer kan worden voorzien voor de langdurig zieke bij de oude werkgever. Vaak leidt dit tot een ontslag om medische redenen.'

Spooren trapt niet in de val van de testosteronpolitiek die blind alle argumenten van tafel veegt onder de noemer 'feitenvrij'. Hij is eerlijker en dus ook duidelijker. De N-VA'er vindt die massale afdankingen net een goeie zaak: het laat de zieke werknemers immers toe om 'nieuwe jobmogelijkheden bij een andere werkgever te verkennen'. Spooren heeft voorstellen voor 'arbeidsintegratiejobs' die hij zelf op zijn website omschrijft als 'flexi-jobs' voor langdurig zieken. Die zouden aan het werk moeten met behoud van hun ziekte-uitkering, alleen de effectief gepresteerde uren zouden worden betaald. Voor de werkgever vervalt dan elke ontslagvergoeding en de betaling van gewaarborgd loon. Kortom, (langdurig) zieke mensen kunnen best worden ontslagen. Dat zal zorgen voor een stroom aan goedkope arbeidskrachten voor andere sectoren. De maskers vallen.

De ziekte bestrijden met de bacterie aan de oorzaak ervan

Zo verdwijnt de verantwoordelijkheid van de werkgever om aanpassingen aan de arbeidsposten te voorzien of om te zorgen voor ander werk. De N-VA wil de ziekte bestrijden met de bacterie die aan de oorzaak ervan ligt. Langer werken, toegenomen flexibilisering, en het gebrek aan controle over de arbeidstijd (het gevoel een voortdurende speelbal te zijn) duwt massa's mensen in burn-outs en depressies. Dat zorgt voor mensen die langer ziek zijn. En wat is het antwoord van de N-VA? Nog meer flexibilisering. Flexi-jobs voor langdurig zieken.

Aan Jan Spooren lees ik graag de getuigenis van Mieke voor. Ook zij mailde me na de publicatie van mijn opiniestuk. Mieke werkt met zeer flexibele uren. Ze is een tijdje thuis geweest met een burn-out. Na enkele maanden intensieve begeleiding door de huisarts en psycholoog, is ze meer en meer klaar om gedeeltelijk het werk te hervatten. De adviserend geneesheer schrijft expliciet 'werkhervatting met aangepast werk' voor, waarin hij duidelijk aangeeft dat werk met wisselende uren, met zware druk en piekbelasting dient vermeden te worden. Dat is echter niet mogelijk op haar werk, waarop de arbeidsgeneesheer tegen haar zegt dat ze haar 'maar moet laten ontslaan omwille van medische redenen'. Dat is de realiteit van vandaag. En op die realiteit wil Spooren antwoorden met nog meer wisselende uren, flexibiliteit en gebrek aan controle over de eigen arbeidstijd. Je moet maar durven.

En maar zwijgen over het echte debat: langer werken

De feiten zijn wat ze zijn. Duizenden zieke mensen worden zonder vergoeding afgedankt. Maar er is nog een ander debat: wat zijn de oorzaken van de explosie van het aantal langdurige zieken? En wat gaan we daaraan doen? Daarover zwijgen Spooren en Lachaert in alle talen.

Ik schreef eerder al dat er twee grote oorzaken zijn: de slechtere arbeidsomstandigheden en het langer werken. Dat laatste is de directe verantwoordelijkheid van de politici van de regeringspartijen. Onder andere van de partijen van Spooren (N-VA) en Lachaert (Open VLD) dus. De regering liet ons langer werken, tot 67, en zette het mes in het brugpensioen. Eerder schreef ik al: 'Het gevolg laat zich raden. Ik laat even de journalisten van De Tijd aan het woord, die moeilijk kunnen verdacht worden van enige PVDA-gezindheid. "De stijging van de uitgaven voor langdurig zieken is deels het gevolg van de beslissing om het systeem van brugpensioen af te bouwen, waardoor de arbeidsongeschiktheid een soort communicerend vat is met de werkloosheid", schrijven Pieter Blomme en Jasper D'Hoore in de beurskrant. Zo hoort u het ook eens van een ander.'

Ondertussen werkt minister van Pensioenen Bacquelaine (MR) in alle stilte verder aan zijn 'puntenpensioen'. Laten we niet vergeten dat de Zweden dankzij hun puntenpensioen al drieënhalf jaar langer moeten werken om hun wettelijk pensioen van weleer te behouden.

En daarbij komen nog de beslissingen over 'de zware beroepen'. Die dreigen elke uitstapregeling voor de leeftijd van zestig jaar onmogelijk te maken. Daarenboven dreigen de criteria om te worden erkend als 'zwaar beroep' zo strikt te worden dat sectoren als onderwijs of zorg er volledig of gedeeltelijk zullen buiten vallen. Ook in de privésector zullen de betrokken werknemers die worden erkend als 'zwaar beroep' uiterst beperkt zijn. Voor al de anderen wordt het dus werken tot 65 of 67.

Vrij debat

Lachaert schrijft dat ik 'het publieke debat bedreig'. Dat is een merkwaardige beschuldiging van een liberaal, die normaal gepokt en gemazeld zou moeten zijn in een lange traditie van vrij debat. Vooruitgang werd door de Verlichting zonder uitzondering 'filosofisch' opgevat, als een revolutie van het denken. 'Als dwaling en onwetendheid de boeien gesmeed hebben waarmee mensen in hun verdrukking vastzitten, dan zullen wetenschap, rede en waarheid ooit in staat zijn die te verbreken', stelden baron d'Holbach en de radicale verlichters. 'Aufklärung um andere wieder afzuklären, giebt Freiheit', alleen verlichting die andere verlicht geeft vrijheid, klonk het in Duitsland.

De nood om te argumenteren is een hoeksteen van de Verlichting. De vooruitgang van de menselijke rede werd gezien als een collectieve inspanning, in interactie tussen argumenten, vertelden de Encyclopedisten.

Precies daarom is de Trump-trend zo schadelijk. De Amerikaanse president debiteert zelf de ene niet-wetenschappelijke stelling na de andere, maar is er anderzijds wel als de kippen bij om zélf een 'Fake News Award' uit te reiken aan zijn tegenstanders. In Frankrijk doet president Macron, die net na zijn verkiezing door zowat alle politici uit ons land heilig werd verklaard, precies hetzelfde. En bij ons doet premier Michel het allemaal nog eens over. Toen de vakbonden in december een betoging organiseerden tegen het geplande pensioen met punten, noemde onze premier de kritiek van de bonden 'fake news'. Het gevolg van deze trend is drieledig: men verhindert elk debat ten gronde; men depolitiseert het debat tot het niveau van ieder-zijn-waarheid; en men criminaliseert oppositionele meningen. d'Holbach zou zich in zijn graf omdraaien. Het is jammer dat ook Lachaert in die val trapt.

Ik bedreig het debat niet

Ik bedreig het debat niet. Ik verschil fundamenteel van mening in het debat. Voor mij zijn de werkende mensen meer dan middelen die men tot het uiterste gebruikt om winst voort te brengen, om ze daarna aan de kant te schuiven als 'onbetaalbaar'. Voor mij hebben ook oudere mensen recht op een waardige oude dag via een volwaardig brugpensioen op 58 jaar en een minimumpensioen van 1.500 euro. Mensen zijn nu eenmaal geen machines die men tot op het bot verslijt en daarna zo goedkoop mogelijk dumpt. Dat is geen debat over feiten. Dat is een debat tussen een liberale en een sociale ideologie.

Wie met beide voeten in de realiteit staat, wordt geconfronteerd met een beleid dat steeds meer mensen ziek maakt. Ik sprak onlangs nog met kassiersters van Carrefour die vertellen dat ze door de op til staande herstructurering binnenkort allemaal 'polyvalent' aan het werk zullen moeten. In mensentaal: kassiersters aan de rekken en rekkenvullers aan de kassa. De kassiersters zeiden me: 'Dat is het einde van mijn carrière hier. Ik zit net aan de kassa omdat ik geen rekken meer kan vullen. Als ik nu terug de rayons in moet kan ik opnieuw op de ziekenkas. Om dan nadien de laan uitgestuurd te worden omdat ik mijn job niet meer aan zal kunnen.' Dat is de harde realiteit die steeds meer mensen ervaren. Dat duurbetaalde politici van partijen die ons regeren daar geen flauw benul van hebben, dat is pas een échte bedreiging voor het publieke debat.

Commentaar toevoegen

You must have Javascript enabled to use this form.

Reacties

Peter Mertens dit opinie van jou bewijst nogmaals dat PVDA werkelijk zich tussen de man van de straat ,arbeiders begeeft .
Beste Peter, Je artikel over langdurig zieken en de hypocriete houding van politici en werkgevers legt de vinger op wonde. Als 53-jarige langdurig werkzoekende word ik reeds geruime tijd begeleidt door GTB. De jonge trajectbegeleider heeft voor mij niets maar dan ook niets kunnen betekenen. Ondanks het feit dat ik hoogopgeleid ben en drietalig is deze begeleiding een maat voor niets. De langdurig zieken die worden afgedankt door hun werkgever komen uiteindelijk terecht bij o.a. de GTB. Vervolgens wordt er druk op je uitgeoefend om gratis stages/ GIBO's en andere zinloze trajecten te volgen. Op een bepaald werd ik zodanig onder druk gezet door deze trajectbegeleider dat hij dreigde me te sanctioneren omwille van het 'weigeren van gespecialiseerde begeleiding'. Omdat ik geopereerd moet worden aan de knie ben ik voorlopig arbeidsongeschikt maar na de operatie en revalidatie wacht mij opnieuw de zinloze 'begeleiding' door de GTB. En ik ben uiteraard niet de enige vijftiger die in het afvoerputje van de GTB belandt. Vele vijftigers worden 'gedwongen' om dit soort goedkope arbeid zonder enige vorm van zekerheid uit te voeren. VDAB en GTB spreken over hoogconjunctuur en een overschot aan jobs die niet ingevuld geraken. De realiteit is echter bikkelhard nl. interimjobs, dienstencheques en flexi-jobs zijn de enige alternatieven voor een werkloze vijftiger. Vriendelijke groet.
Ook de overheid is in het zelfde bedje ziek bij re integratie . Zelf op 55 op medisch pensioen gegaan na 28 dienst bij een gemeente.na toch wel een levensbedrijgde virus infectie te hebben opgelopen met 2weken op hartbewaking in ziekenhuis gelegen.En waar ik tot op heden nog niet helemaal van hersteld ben .Mijn baas zei ,ander werk zou moeilijk zijn . Geen enkel voorstel gehad.Ook niet van Medex .Na de beslissingen van Medex voor mijn medische pensioen .Zij de personeelsdienst verantwoordelijke mij. Dat reïntegratie toch te veel geld kost .Dus ik wist het wel.En dan die ministers maar praten over werkbaar werk.Nu over de financiële kant vn het pensioen ben ik tevreden.Maar blijf wel een beetje met een wrang gevoel zitten.Dat er zo weinig word gedaan om de werkhervatting. Zelf daar over geen enkel gesprek met een verantwoordelijk e gehad.Bij een aangepaste job had ik graag de laatste 5 of 6jaar verder gewerkt.Op dit moment kan ik nog niet werken .Maar misschien binnen een tijd wel.
Het probleem is dat ze niet meer menselijk zijn, de echte zieken worden gepest met allerlei maatregelen terwijl die fakers gewoon thuis blijven. Maar pas op, het zijn bedrijven die dit doen!!! Ze willen namelijk de ontslag-premie niet betalen voor oudere werknemers dus vragen ze die om ziek te worden en te blijven. Dat is namelijk het probleem in dit land, hou ouder de werknemer hoe meer ontslag-premie een bedrijf moet betalen, terwijl het bedrijf er vaak niets aan kan doen. Dus passen ze dit veelvuldig toe. Wat ik niet begrijp is waarom iemand een ontslag-premie moet ontvangen? Waarom is dit? Beter de ontslag regeling verstrengen zodat ze niet meer de ziektewet ingaan. Want nu zijn de echte zieken de dupe omdat bedrijven en fakers het misbruiken!! Zo zijn er mensen die dit misbruiken tesamen met het bedrijf om vlak voor het pensioen het "ontvangen" loon hoog te houden en geen premie te moeten betalen, zo kan je zonder te werken terugvallen op je laatste loon en daar berekenen ze het pensioen op. Win-win voor bedrijf en werknemen, maar wel fraude van beide partijen, en ja doen ze veelvuldig! Zou pensioen gewoon 1500 netto voor iedereen zijn dan doet men dit niet meer omdat het geen zin heeft. Het probleem is dat de overheid en werklozen (die misbruik maken) te zwaar op de sociale kas wegen dat er voor de gewone man niets meer in zit. Kijk gewoon naar de pensioenen van politiekers, fundamenteel oneerlijk en schandalig! Of een ex-koning die feest viert in Italië a 900000 euro per jaar maar geen klap uitvoert. Princes Beatrix krijgt 1500 euro netto pensioen en die schenkt dat weg aan goede doelen! Dat is fatsoen! Deze roverheid is de steunpilaar van uitbuiting tot en met, klootzakken krijgen alles en de hard werkende burger niks. HUFTERS!
men heeft in belgie nog nooit de moeite getoond om een degelijk ziekte beleid toe te passen ik ben 56 jaar mijn rug en nek zijn versleten seque vernield door onergonomisch werk te mogen verrichten indien ik ambtenaar zou zijn kreeg een medisch pensioen uitgekeerd "waarom een ambtenaar wel en ik niet" ik heb 28 jaar in nederland gewerkt waar iedereen gelijk is voor de wet ik stel vast dat we in belgie een heel stuk achterop geraken met deze discrimineerde maatregelen .en dan vind ik het schandalig en onmenselijk hoe je behandelt word door een onbekwaam iemand als een medisch adviseur die zijn prioriteiten duidelijk ergens anders liggen dan een medisch en menselijke oplossing voor mij en mijn lichaam te verwezenlijken.